: شب گذشته خبر گزاری فرانسه به نقل از فدراسیون بینالمللی حقوق بشر، اعلام کرد که اسرائیل مرتکب جنایت جنگی در غزه شده است، این فدراسیون رژیم صراحتا رژیم صهیونیستی را به این جرم متهم کرد. براین اساس اسرائیل 5 ماده از کنوانسیون چهارم ژنو را نقض کرده است.
به گزارش ، فدراسیون بین المللی حقوق بشر در گزارش خود اعلام کرد: «ارتش اسراییل از آغاز عملیات نظامی، حقوق بینالملل بشردوستانه را نقض کرده است.»
این گزارش ادامه داده است:«ارتش اسراییل در 50 روز تجاوز خود، غیرنظامیان، منازل مسکونی، مراکز درمانی و محل اسکان آوارگان را مورد حمله قرار داده است.»
رییس این فدراسیون در پاریس تاکید کرده است: «بعد از تحقیقات در غزه و کرانه باختری از تشکیلات خودگردان فلسطین خواستیم در خصوص اوضاع غزه به دیوان بینالمللی کیفری رجوع کنند.»
محمد اشتیه عضو کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین ابتدای ماه مارس نیز گفت: «فلسطین در ابتدای ماه آوریل اولین کیفرخواست علیه اسراییل را به دیوان بینالمللی کیفری ارائه خواهد داد.»
«راجی الصورانی» مدیر مرکز حقوق بشر فلسطین نیز با تاکید بر این که ما چیزی جز عدالت نمیخواهیم گفت:«ما ابتدا میخواستیم به دستگاه قضایی اسراییل شکایت کنیم ولی راه بسته بود بنابراین تصمیم گرفتیم به دیوان کیفری مراجعه کنیم.»
وی افزود: «جنایت کاران جنگی باید بهای جنایتهای خود را بپردازند و ما در این راه از دادگاه بینالمللی استفاده خواهیم کرد.»
علیرضا هادیان حقوقدان با بیان اینکه «اصل عدم توسل به زور» از اصول اساسی منشور ملل متحد است، گفت: در طول بیش از 60 سال عملکرد سازمان ملل متحد این اصل به همراه سایر مفاهیم در ممنوعیت جنگ، در محو جنگ و آثار آن توفیق مطلق نیافتهاند و این مورد به دفعات از سوی رژیم صهیونیستی نقض شده است.
عرفی که همه باید آن را رعایت کنند
بر اساس ماده 38 اساسنامه دیوان بین المللی دادگستری، عرف از منابع حقوق بین الملل است، اما به ویژه در مورد حقوق بین الملل بشر دوستانه عرف از منابع بسیار ارزشمند به حساب میآید. هیچ یک از شاخه های حقوق بین الملل به اندازه حقوق بشر دوستانه به عرف وابستگی ندارد، به عبارت دیگر می توان گفت حقوق بشر دوستانه عرفیترین بخش حقوق بین الملل است. البتهبا وجود تصویب کنوانسیونهای بسیاری از جمله کنوانسیون ژنو 1949، هنوز پارهای از دولتها به ویژه آنهایی که درگیریهای مسلحانه در قلمرو آنها در جریان است، کنوانسیون ژنو را تصویب کردهاند، اما از آنجا که بسیاری از قواعد و مقررات آن ریشه عرفی دارند بر همه دولتها چه عضو و چه غیر عضو لازم الرعایه است.
آشنایی با کنوانسیونهای چهار گانه ژنو
سال ۱۸۶۴ دوازده کشور در نخستین کنفرانس در شهر ژنو موافقت میکنند که سربازان زخمی جبهه را جمع آوری کنند و به آنها کمکهای پزشکی برسانند.
۱۹۰۶ کنوانسیون دوم در ژنو تصویب و در مفاد کنفرانس ۱۸۶۴ تجدید نظر شد و از جمعیتهای کمک رسانی و خیریههایی که کمکهای پزشکی میرسانند دعوت به همکاری شدند.
۱۹۲۹ کنوانسیون سوم پس از به پایان رسیدن جنگ اول جهانی در ژنو تشکیل شد و در این کنفرانس سه نشان صلیب سرخ، نشان شیر و خورشید سرخ و نشان هلال احمر تصویب شد. در این کنفرانس مفادی به تصویب رسید که در باره اسیران جنگی بود. در این کنوانسیون نخستین بار کمیته جهانی صلیب سرخ پایه گذاشته شد که سازمان مرکزی جمع آوری اطلاعات در باره اسیران جنگی شد.
۱۹۴۹ کنوانسیون چهارم پس از به پایان رسیدن جنگ دوم جهانی در ژنو کنفرانسی بر پا کرد. کشور ایران در تاریخ ۸ دسامبر ۱۹۴۹ این کنوانسیون را امضا کرد و در تاریخ ۲۰ فوریه ۱۹۵۷ به تصویب مجلس رسید. این کنفرانس درباره گسترش مفاد کنوانسیونهای پیشین مفاد زیر را تصویب کرد:
● جمع آوری و رسانیدن خدمات پزشکی به سربازان و بیمار و زخمی در جبهه جنگ در خشکی
● جمع آوری و رسانیدن خدمات پزشکی به سربازان و بیماران جبهه در آب (نیروی دریایی)
● اسیران جنگی
● رساندن کمکهای پزشکی به غیر نظامیان و بر پا داشتن پرچم صلیب سرخ بالای ساختمان تمام بیمارستانها و یا بیمارستانهای صحرایی به معنی حفاظت و هدف قرار نگرفتن این مرکزهای پزشکی
اگر کشوری مفاد این کنوانسیونها را نقض کند
در بررسی مبانی قراردادی مسئولیت دولتها در نقض اصول کنوانسیون های چهارگانه ژنو 1949 دو ماده برجسته وجود دارد، ماده 1 که به سادهترین و بدیهیترین شکل به توضیح مسئولیت دولتها پرداخته و ماده 26 در رابطه با قواعد آمره که اشارهای به اساس عرفی مواد تدوین شده در این کنوانسیون دارد، این دو ماده در اثبات مسئولیت نقض اصول یک معاهده آنهم معاهدهای در برگیرنده قواعد عرفی لازم الاجرا به شرح زیر است:
ماده 1: هر تخلف بینالمللی یک دولت موجب مسئولیت بین المللی آن دولت می شود.
دیوان بینالمللی دادگستری این اصل را مورد استناد قرار داده و در پارهای از نظریات مشورتی خود بیان میدارد: «امتناع از ایفای یک تعهد عهدنامه ای موجب مسئولیت بین المللی است.»
دیوانهای داوری نیز این مسئله را چنین بیان میکنند :«تخلف هر دولتی ازهر تعهدی ، صرفنظر از منشا آن ، موجب مسئولیت دولت میشود.»
از طرفی «هر دولتی به صرف عضویت در جامعه بین المللی هم در صیانت از حقوق بنیادین بخصوصی و هم در ایفای تعهدات ضروری خاصی دارای نفعی قانونی است.»
ماده 26: هیچ یک از مقررات جنبه تخلف هیچ عملی را که دولتی بر خلاف تعهد منبعث از یک قاعده آمره حقوق بین الملل مرتکب میشود، بر طرف نمیکند.
با توجه به این مسئله به نظر میرسد از آنجا که کنوانسیونهای چهارگانه ژنو 1949 بخشی از قواعد آمره مذکور را بیان و تدوین کرده است تا حد زیادی ویژگیهای مربوط به این قواعد از جمله تخطی ناپذیری را داراست و به همین خاطر دولتها در نقض مفاد آن دارای مسئولیت بین المللی هستند.
مفادی که اسرائیل نقض کرده است
همانطور که گفته شد، کنوانسیون چهارم آب پاکی را روی دست همه ریخت و با پرداختن به مفاد مختلف آن، می توان با راحتی به جرایم اسراییل و تخطی از این کنوانسیون پی برد. از جمله مفادی که اسراییل از آن تخطی کرده است میتوان به مواد زیر اشاره کرد:
ماده 14: دول متخاصم متعهدند مناطق و اماکن بهداشتی و تامینی نیز مناطقی که مجروحان، بیماران، معلولان، سالخوردگان، کودکان، زنان باردار، مادران، کودکان نوپا از آثار جنگ در امان مانند را تاسیس کنند.
ماده 13: مقررات حمایتی این کنوانسیون مجموع اهالی کشورهای در حال جنگ را بدون تبعیض از حیث نژاد ،مذهب و عقیده سیاسی، در جهت تخفیف مشکلات و مصائب ناشی از جنگ شامل می شود.
ماده 16: زخمیان، بیماران، معلولان و زنان باردار و در ماده 17 تا 20 آن بیمارستانها و زایشگاه ها مورد توجه و حمایت ویزه قرار دارند.
ماده 24: دول متخاصم باید توجه ویژه به کودکان در جهت حمایت از کودکان کمتر از 15 سال که به خاطر جنگ یتیم شده اند داشته باشند؛
ماده 27: تمام اشخاص مورد حمایت باید از احترام نسبت به شخص خود و خانواده و احترام به اعتقادات و اعمال مذهبی و عادات و رسوم برخوردار باشد.
اینها بخشی از تخلف های قانونی اسراییل در ماجرای غزه است، تخلفهایی که فدراسیون بین المللی حقوق بشر نیز به آنها استناد کرده است.
نتیجه چه میشود
به طور کلی میتوان نتیجه گرفت نقض اصول حقوق بینالملل بشردوستانه کشورها را دارای مسئولیت بین المللی میکند. در صورت احراز نقض این اصول، فارغ از اینکه نقض این اصول به عنوان قواعد عرفی بین المللی نقض شده اند یا اینکه در حقیقت نقض تعهد ناشی از کنوانسیونی است که پاره ای از اصول عرفی حقوق بین الملل بشردوستانه را تدوین کرده است، شرایط بین المللی جدید مربوط به مسئولیت بین المللی دولت ناقض اعمال می شود و پر واضح است که این مسئله به کنوانسیونهای چهارگانه ژنو 1949 در رابطه با حقوق جنگ نیز تسری مییابد. تعداد زیاد کشورهایی که به این کنوانسیون پیوسته اند و اساس عرفی و لازم الاجرای قواعد آن خود دلیل محکمی است بر اهمیتی که جامعه جهانی و وجدان عمومی بر رعایت اصول آن قائل است ، مسئولیت بین المللی دولتها تا جایی سنگین است که منجر به دخالت نظامی ناتو یا گسترش تئوری مداخله بشردوستانه شده است.