این هواپیماهای بدون سرنشین با داشتن ایستگاه کنترل زمینی مجهز به انواع رایانه، توانایی برنامه ریزی نمودن مسیر پروازی در حافظه تجهیزات الکترونیکی هوایی را دارند که امکان اجرای مأموریت‌های تمام خودکار را بدون نیاز به برقراری ارتباط رادیویی با پرنده فراهم می‌کند. از این پهپاد‌ها می‌توان در عکسبرداری و فیلمبرداری از عمق مواضع دشمن، جنگ الکترونیکی، رله ارتباطی، دیده بانی، هدفیابی و گرا دادن، اجرای عملیات کنترل ترافیک، کنترل نوار مرزی به منظور مبارزه با قاچاق، مطالعات هواشناسی، عکسبرداری جهت نقشه‌های جغرافیایی، ارزیابی خسارت‌های بلایای طبیعی و مأموریت‌های متنوع دیگر استفاده کرد.

دو کاربرد مهم دیگر برای هواپیماهای بدون سرنشین استفاده به عنوان هدف پروازی برای تمرین و آموزش کارکنان شبکه پدافند هوایی توپخانه‌ای و موشکی و همچنین اجرای عملیات تهاجمی است. سرعت بالا و ابعاد کوچک این پرنده‌ها را به ابزار مناسبی جهت شبیه سازی یک هدف واقعی برای تقویت مهارت‌های مجموعه پدافند هوایی کشور نموده است که برای کاهش هزینه‌ها و افزایش آمادگی دفاعی بسیار مهم است. عملیات تهاجمی نیز همانطور که در قسمت قبلی گزارش شرح داده شد امروزه جزو مأموریت‌های جدی پهپاد‌ها به شمار می‌رود.

در سالهای ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ که شرایط خاصی بر فضای جنگ حاکم بود پس از مطالعه در زمینه ساخت وسائل پرنده هدایت پذیر و شناخت کاربرد و توانایی‌های آن‌ها با توجه به امکانات داخل کشور و وجود زمینه‌های گوناگون کاربردی در جنگ، فعالیت‌های به نسبت گسترده‌ای برای طراحی و ساخت این نوع هواپیما‌ها در صنایع دفاع، چند دانشگاه و صنایع سپاه شروع شد. نتیجه این فعالیت‌ها ساخت چند نوع هواپیما بود که تعدادی از آن‌ها نیز به طور گسترده در جنگ استفاده شد و اکنون نیز فعالیت‌ها در زمینه تکمیل این سامانه‌ها و عملیاتی نمودن آن‌ها ادامه دارد.

پهپاد مهاجر یکی از مهمترین پهپادهای ساخته و استفاده شده در دوران جنگ تحمیلی عراق علیه ایران بود. توسعه این پهپاد پس از جنگ در صنایع دفاعی ادامه پیدا کرده و یکی از مهمترین خانواده پهپادهای ایرانی را به وجود آورد. در این گزارش پس از اشاره مختصری به انواع پهپادهای خانواده مهاجر، به جدیدترین نمونه آن یعنی مهاجر- ۶ می‌پردازیم.

مهاجر ۲

طراحی و ساخت مهاجر ۲ به منظور مراقبت هوایی و عملیات شناسایی در مناطق دوردست و غیر قابل دسترس صورت گرفته است. این هواپیما با توجه به سطح مقطع راداری بسیار پایین خود می‌تواند به مواضع دشمن نزدیک شده و اطلاعات مورد نیاز فرماندهان نظامی از جمله اطلاعات دورسنجی و تصاویر ویدوئویی را به صورت زنده به ایستگاه دریافت کننده ارسال نماید. همانطور که نمونه هایی از پهپادهای ایرانی با پرواز در نزدیکی ناوهای هواپیما بر آمریکایی و ارسال تصاویر به مدت چند دقیقه و بازگشت سالم به پایگاه این توامندی را اثبات نمودند.



در نمایشگاه سال ۲۰۱۴ کیش، نمونه‌ای از مهاجر- ۲ با نام مهاجر- ۲ نوین معرفی شد که شعاع عملیاتی آن ۱۵۰ کیلومتر و مداومت پروازی آن به ۶ ساعت رسیده است. به نظر می‌رسد در این نمونه از یک موتور جدید و با عملکرد بالاتر استفاده شده است. همچنین خط تولید مهاجر- ۲ به کشور ونزوئلا فروخته شده است.

مهاجر ۳ (درنا)



هواپیمای مهاجر ۳ متناسب با سفارش مشتری می‌تواند توسط پرتابگر JATO با طول ریل صفر و یا برخاست به وسیله چرخ از روی باند به پرواز درآید. موتور این نمونه نیز مانند مدل‌های قبلی از نوع ملخی درونسوز و فشار دهنده است که در انتهای بدنه نصب شده است. بازیافت این پرنده متناسب با سفارش مشتری می‌تواند به وسیله چتر و یا ارابه فرود صورت گیرد. البته ارابه‌های فرود از نوع ثابت بوده که افزایش نیروی مقاوم هوا را به دنبال دارد. همچنین نمونه‌ای از مهاجر ۳ مجهز به بالشتک هوا به جای ارابه فرود مشاهده شده است. هواپیمای مهاجر ۳ که با نام درنا نیز معرفی شده است با سرعت پایای ۱۸۰ کیلومتر در ساعت دارای تداوم پروازی ۲ تا ۳ ساعت است که افزایش قابل توجهی نسبت به مهاجر ۲ داشته است. ب.

مهاجر ۴

با پیشرفت صنایع دفاعی کشورمان در امر طراحی و بهسازی پهپاد‌ها و بر اساس نتایج حاصل از نمونه‌های تحویل شده به نیروهای مسلح، هواپیمای مهاجر ۴ جهت عملیات مراقبت هوایی و شناسایی اهداف در فاصله ۱۵۰ کیلومتری طراحی و ساخته شد. اقدام به تغییر مجدد طراحی بال و بدنه منجر به افزایش بیش از پیش کارایی و ارزش عملیاتی این نسل شد به طوریکه بیش از مهاجر ۳ مورد توجه قرار گرفته و هم در یگان‌های ارتش و هم در سپاه عملیاتی شده است.



 البته باید گفت: در مهاجر ۴ از بالچه‌های نوک بال نیز که باعث کاهش درگ القایی می‌شود استفاده می‌شود که کاهش مصرف سوخت و افزایش برد پروازی را نتیجه می‌دهد. تغییرات طراحی مهاجر ۴ که بلوغ طراحی پهپادهایی در این رده را نشان می‌دهد، به همین جا ختم نشده بلکه شکل بال این پرنده نیز بهبودهای زیادی یافته است از جمله به جای شکل پیکانی بالهای مهاجر ۲ و ۳ در این نمونه از بال ذوزنقه‌ای (بالهایی با زاویه پسگرایی در لبه حمله و پیشگرایی در لبه فرار) استفاده شده است که علاوه بر کاهش درگ به افزایش سفتی بال نیز کمک می‌کند، ضمن اینکه مساحت بال نیز افزایش یافته که به افزایش نیروی بالا برنده و در نتیجه افزایش وزن برخاست و محموله قابل حمل می‌انجامد.

 هواپیمای مهاجر ۴ با حداکثر سرعت گشت زنی ۱۸۰ کیلومتر بر ساعت دارای مداومت پروازی ۵ تا ۷ ساعت بوده (در برخی موارد ۳ - ۵ ساعت اعلام شده) و می‌تواند در شرایط جوی گوناگون مأموریت خود را به بهترین صورت اجرا کند. بازیافت این هواپیما متناسب با سفارش مشتری به وسیله چتر و یا ارابه فرود صورت می‌گیرد.

جنس بدنه این پهپاد از مواد مرکب است که علاوه بر کاهش وزن پرنده موجب کاستن از سطح مقطع راداری آن نیز می‌شود. ارابه فرود این پرنده فاقد چرخ بوده و در واقع چیزی بین اسکید و ارابه فرود معمولی است که ضمن داشتن برخی مزایای نمونه چرخ دار، از وزن کمتری برخوردار است. طول این هواپیمای بدون سرنشین ۳. ۶۴ متر و دهانه بال ۵. ۳۰ متر است که در قیاس یا مهاجر ۲ حدود ۷۰ سانتیمتر کشیده‌تر و ۱. ۵ متر دهانه بال بیشتری دارد.


مهاجر- ۴ در کاربردهای غیرنظامی مانند فتوگرامتری برای تهیه نقشه‌های هوایی نیز به کار گرفته شده است.

پهپاد صادق



از دیگر تغییرات این نمونه نسبت به مهاجر- ۴ فعلی، میزان کمی افزایش طول بدنه در جلوی محل نصب بال، نصب بال‌ها در میانه بدنه و تغییرات اندکی در طراحی بخش‌های دُم و اتصال آن به بال است. با تغییر اعمال شده در شکل بدنه پیرامون موتور، هوای بیشتری به موتور برخورد کرده که در نتیجه خنک‌کاری موتور بهبود می‌یابد.

با تغییر اعمال شده در محل عمودی نصب بال، مهاجر- ۴ جدید به پهپادی بال‌وسط در مقایسه با مهاجر- ۴ فعلی که بال‌پائین است تبدیل گردیده. این تغییر دارای مزیت‌هایی همچون افزایش بیشینه ضریب برآ و کاهش از سرعت واماندگی پهپاد است که به معنی امکان پرواز با سرعت گشت‌زنی کمتر و در نتیجه افزایش مداومت پرواز است. البته کارایی نهایی این تغییر باید در بررسی همزمان با سایر پارامترهای متأثر از آن بررسی گردد.

در تغییر طراحی بخش دماغه نیز تلاش برای کاهش نیروی مقاوم هوا و بهبود شکل آیرودینامیکی مشهود است. به علاوه در این پهپاد بالچه‌های نوک بال که در نمونه معمول مهاجر- ۴ وجود دارد حذف شده و در عوض دهانه بال پهپاد تا حدودی افزایش یافته است که خود به افزایش نیروی بالا برنده (برآ) منجر می‌شود.


پهپاد صادق دارای سقف پرواز ۱۵ هزار پا معادل حدود ۴۵۰۰ متر، سرعت ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت، جرم ۲۴۲ کیلوگرم، مداومت پروازی ۶ ساعت و شعاع عملیاتی ۲۰۰ کیلومتر است. این پهپاد در نمایشگاه تجهیزات نیروی دریایی سپاه در مهر ماه ۱۳۹۴ نیز در زمره پهپادهای عملیاتی این نیرو به نمایش در آمده بود.

پهپاد‌ها با توجه به مداومت پروازی مناسب، سطح مقطع راداری و ابعاد فیزیکی کوچک و امکان حمل حسگرهای مختلف، از توان بالقوه بالایی برای کشف اهداف هوایی در ارتفاعات متوسط و پائین برخوردار هستند. این امر در ترکیب با ویژگی‌های پروازی پهپاد‌ها که آن‌ها را به اهدافی با امکان درگیری دشوار برای جنگنده‌های امروزی تبدیل می‌کند از دلایل روی آوردن سازندگان مطرح پهپاد در دنیا به استفاده از آن‌ها در نقش رزم هوا به هوا در آینده است.

از این رو در ایران نیز تلاش شده تا پهپادهایی با قابلیت درگیری هوایی ساخته شود. علاوه بر پهپاد سریر قرارگاه پدافند هوایی خاتم الأنبیاء ارتش و نیز پهپاد کرار- ۴ که با مأموریت رزم هوایی توسعه یافته، مهاجر- ۴ جدید یا همان پهپاد صادق نیز گونه‌ای با مأموریت رزم هوایی دارد. این پهپاد با یک دوربین جلونگر در دماغه، یک سکوی پایدار شده ۲ درجه آزادی زیر بدنه و یک موشک میثاق در زیر هر بال به نمایش در آمده است.



مهاجر ۶





مهاجر- ۶ بر خلاف مهاجر- ۴ و مانند مهاجر- ۲ و ۳ یک پهپاد بال-بالا است یعنی بال آن به قسمت بالایی بدنه نصب شده، اما شکل دم دوگانه یا Twin-boom آن مشابه مهاجر- ۴ است. شکل بدنه مشابهت هایی را با فالکو نشان می‌دهد هرچند که مهاجر- ۶ بدنه کشیده تری دارد. همانند فالکو، مهاجر- ۶ نیز امکان حمل سلاح در یک محل نصب زیر هر بال خود را دارد.



ارابه‌های فرود این پهپاد طراحی ساده‌ای داشته و مانند پهپاد فالکو، جمع شونده نیستند. به نظر می‌رسد قیمت تولید پائین جزء اهداف پروژه مهاجر- ۶ بوده است. یک موتور ملخی ۳ پرّه در انتهای بدنه کار به پیش بردن مهاجر- ۶ را بر عهده دارد. شکل ظاهری این پرّه‌ها متفاوت از گونه‌های قبلی است و احتمالاً صدای کمتر یا نیروی بیشتری تولید می‌کنند که جایگزین طرح‌های قبلی شده اند. بال‌های مهاجر- ۶ از نوع مستطیلی ساده با یک ایرفویل غیرمتقارن هستند که دم‌های دوگانه پهپاد همانند سایر گونه‌های خانواده مهاجر به آن‌ها متصل شده اند. بدنه کامپوزیتی این پرنده سبب کاهش بازتاب راداری آن می‌شود و به نظر می‌رسد طول آن در حدود ۵. ۵ و ارتفاع بخش بالایی بدنه در حدود ۱. ۵ متر باشد. دهانه بال مهاجر- ۶ را می‌توان در حدود ۷ تا ۸ متر ارزیابی نمود. بر این اساس و البته بر مبنای مقایسه با پهپاد فالکو می‌توان مداومت پروازی مهاجر- ۶ را دستکم ۱۲ ساعت تخمین زد.


در هر صورت وجود راکت فوق نشان می‌دهد که مهاجر- ۶ به جز محموله‌های تصویربرداری خود دستکم در حدود ۴۰ کیلوگرم محموله رزمی حمل می‌کند که این مقدار در پهپاد رقیب یعنی فالکو بین ۷۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم (در گونه‌های مختلف) است بنا بر این مقدار واقعی محموله قابل مهاجر- ۶ نیز با توجه به مشابهت‌های مختلف با فالکو باید به این مقادیر نزدیک باشد.