:اجرایی شدن برنامه اکوتوریسم آشوراده طرحی است که تاکنون جنجال های بسیاری را از سر گذرانده است که البته کفه ترازو به سمت مخالفان اجرایی شدن این طرح است. مهم ترین دلیل مخالفان نابودی ذخیره گاه ژنتیک حیات وحش کشور و چه بسا جهان به واسطه اجرایی شدن این طرح به شمار می رود.مواردی که حتی به نابودی محل تخم ریزی و تولد تمام ماهیان دریای خزر و تغییر مسیر پرندگان مهاجر نیز اشاره می کند. حُر منصوری، عبدالمالکی فعال محیط زیست که به واسطه فعالیت گسترده اش در خصوص مسائل منطقه میانکاله و شبه جزیره  آشوراده  به دیده بان میانکاله شهرت یافته است در گفت‌وگو با «میزان» به این نگرانی ها اشاره می کند.

نگاه مردم میانکاله و آشوراده و به طور کل افرادی که در منطقه ساکن هستند به طرح اکوتوریسم آشوراده چگونه است؟
این افراد به دلیل بالا رفتن قیمت ملکشان و نیز ایجاد اشتغال کاذب در کوتاه مدت همچنین به دلیل اینکه تصور شان از آن رونق گردشگری منطقه است، شاید از امکان ایجاد شده خرسند شوند. اما این خرسندی به طور قطع کوتاه مدت است.
 
چرا؟
با آغاز طرح زمین های این افراد که فعالیت عمده آنها کار با استفاده از قایق است، توسط شرکت سرمایه گذار خریداری می شود. اما زمانی که شما در منطقه ای تسهیلاتی را برای حضور گردشگران فراهم می کنید و مردم باید به این منطقه بیایند. اما قایق های کوچکی که در این منطقه در حال فعالیت هستند نسبت به طوفانی شدن هوا و پایین رفتن سطح آب حساس هستند و دیگر نمی توانند مسافر را به منطقه بیاورند. از سوی دیگر سرمایه گذار در نخستین فرصت که پایداری خود را در منطقه تثبیت کند در خصوص رفت و آمد افراد سرمایه گذاری می کند و به توسعه اتوبوس های دریایی همچنین سازه های دیگر اقدام خواهد کرد. بدین صورت حمل و نقل گردشگران با قایق را نیز از دست مردم خارج می کند. زیرا سرمایه گذار به دنبال کاهش ریسک برای جذب حضور مردم است.

ورود سرمایه گذارن به تبع موجب تغییر رفتار ساکنان در حوزه سرمایه گذاری نیز خواهد شد؟
جامعه ذینفع های دیگر شامل دامدارها و دارندگان صیدگاه یک شرکت تعاونی هستند که سال ها است با فشار محیط زیست امکانات شان در پایین ترین سطح نگه داشته شده است، حتی اجازه آوردن تجهیزات سرویس بهداشتی از خارج منطقه به داخل منطقه را نیز ندارند.فعالان محیط زیست با وجود اهمیتی که برای تامین معاش مردم منطقه قائل هستند اما به‌خاطر دفاع از محیط زیست همواره از این دیدگاه پشتیبانی کرده و اجازه نداده‌اند، دامداری های منطقه به خانه، ویلا و سایر امکانات مجهز یا تبدیل شود.اگر بخواهیم نگاهی منصفانه داشته باشیم میانکاله طبق تعریف زیست محیطی و قوانین کشور یک پناهگاه حیات وحش است.

این حکم برای شرق و غرب منطقه صادق است، اما زمانی که یک سرمایه گذاری را به منطقه راه می دهید و به او این اجازه را می دهیم که ساختمان هایی یک یا دو طبقه بسازد بنابراین انصاف نیست که اجازه چنین فعالیتی را به بومیان منطقه ندهید زیرا آنها بیش از سرمایه گذار در منطقه عمر گذرانده اند. اگر این اتفاق در شرق آشوراده رخ دهد افراد در غرب نیز با ارائه سند ملک و مستثنیات خود خواهان ساخت و ساز در ملک خودشان هستند زیرا تفاوتی بین خودشان و سرمایه گذار نمی بینند. در این حالت است که محیط زیست جواب منصفانه ای برای این افراد ندارد.

این در حالی است که سبک زندگی این افراد نیز تغییر می کند و ممکن است خواسته یا ناخواسته شاهد آسیب های اجتماعی نیز باشیم.پس از این ما  به عنوان فعالان محیط زیست منصفانه نمی بینیم که برای مقابله با ساخت و ساز در آشوراده با محیط زیست همراهی کنیم.

با این تفاسیر از دید شما باید آشوراده دست نخورده باقی بماند؟
خیر.بیش از 50 سال است که طبیعت گردی به عنوان یک بازوی توانمند برای حفظ پارک های ملی و مناطق حفاظت شده عمل می کند و بهره برداری پایدار از آنها صورت می گیرد.اما این اقدام نیازمند انجام تغییرها و ایجاد زیرساخت های آموزشی و فرهنگی دارد. در هیچ جای دنیا زمانی که یک روستا یا شهر در کنار یک منطقه حفاظت شده قرار دارد که شما می توانید از آن به عنوان محل اسکان جهت سر زدن به آن منطقه حفاظت شده و دیدن آنها استفاده کنید در آن منطقه حفاظت شده محل اسکان در نظر نمی گیرند هر چند که اجازه ورود خودرو به منطقه داده نشود.

به هر حال برای رونق گردشگری باید امکاناتی مانند سکونت گاه در نظر گرفت، با این اوصاف پیشنهاد شما برای اسکان مسافران چه منطقه ای است؟
در حال حاضر بندر ترکمن با 2 هزار و 600 متر فاصله از میانکاله می تواند محل مناسبی برای اسکان گردشگران باشد. به این ترتیب این افراد می توانند در صورت تمایل به آشوراده رفته یا برنامه پرنده نگری و طبیعت گردی داشته باشند و از منطقه خارج شوند.

همه این ایده ها در حالی بیان می شود که اکنون نیز آشوراده از گردشگران میزبانی می کند. در حال حاضر روزانه آشوراده پذیرای چه تعداد توریست است؟ آیا کشش پذیرش جدید را دارد؟
در تالاب یک برنامه پرنده نگری با حداکثر 25 نفر انجام می شود اگر عرصه تالاب منطقه آشوراده  سه کیلومتر باشد، د رنهایت می توان چهار گروه را برای طبیعت گردی در مدت زمان یک نیمه روز برد و بیش از این ظرفیت ندارد. اما اکنون در روزهای معمولی بیش از یکهزار نفر و در روزهای اوج سفر بیش از 2 تا سه هزار نفر بدون هدف از این منطقه دیدن می کنند.

براین اساس حتی بدون در نظر گرفته شدن طرح و برنامه مورد نظر این منطقه نیازمند سرمایه گذاری برای رفع برخی از مشکلات موجود است، از نظر شما بهترین راهکار برای سرمایه گذاری چیست؟
 اگر قرار است سرمایه گذاری صورت گیرد باید در زمینه کلبه های سنتی و بومیان منطقه این اقدام عملیاتی شود. هر یک از شرکت تعاونی های فعال در منطقه آشوراده حدود 30 تا 40 کلبه سنتی دارند که دو سوم این آنها همواره بلا استفاده  و خالی است. به راحتی با یک برنامه ریزی و ارائه امکاناتی که حق این مردم است می توان مردم را در این جایگاه ها اسکان داد چه ضرورتی دارد که محل اسکان جدید ساخته شود؟ چه تضمینی وجود دارد زمانی که این سرمایه گذار به منطقه پا گذاشت، در آینده شرکت های خصوصی و دولتی برای ساخت و ساز به منطقه هجوم نیاورند؟بدیهی است کمیته ملی طبیعت گردی اصل فعالیتی که باید انجام دهد، چنین اقداماتی است که می تواند زمینه را برای اینکه بومیان به جای شکار از طریق طبیعت گردی امرار معاش کنند، فراهم آورد. بین صورت  که با کمک به توسعه بازارچه های سنتی برای فروش محصولات بومیان در نزدیک ترین نقطه به منطقه حفاظت شده،آموزش آنها و ارائه تسهیلات برای استاندارد سازی دامداری ها می توان به تامین معاش آنها کمک کرد. در این صورت چالشی که بین سازمان محیط زیست و دامداران وجود دارد نیز برطرف می شود.

در میان نگرانی های متفاوتی که در خصوص طرح اکوتوریسم آشوراده وجود دارد از دید شما کدامیک جدی تراست؟
به هم خوردن اکوسیستم دریای خزر. کانالی حد واصل دریای خزر و میانکاله به اسم چوپوغلی وجود دارد . بیشتر آبزی های دریای خزر برای ازدیاد نسل از طریق این کانال به میانکاله وارد و بعد از تولید نسل همراه با ماهی های تازه متولد شده به دریای خزر باز می گردند. پس این تالاب زادگاه تمام آبزیانی است که در دریای خزر حضور دارند. بنابراین این منطقه از نظر اکولوژیک اهمیت فراتر از حد تصور دارد.این در حالی است که برای رسیدن به آشوراده گردشگر باید از کانال چوپوغلی عبور کند. اکنون در ایام اوج مسافر700 بار قایق در این محدوده رفت وآمد می کند این رفت و آمد می تواند همانند یک دیواره مقابل ورود و خروج آبزیان را بگیرد.

این اقدامات می تواند آلودگی در اشکال مختلف را نیز به منطقه بیاورد؟
این امکان وجود دارد. به عبارتی چنین شرایطی آلودگی صوتی و نیز آلودگی که بنزین این قایق ها به آب محدوده این کانال تحمیل می کند را می تواند به ارمغان بیاورد و به مرور جان آبزیان دریای خزر را به خطر بیندازد. از سوی دیگر با پایین رفتن آب دریا متعاقب پایین رفتن آب دریای خزر شاهد کوچک شدن کانال چوپغلی هستیم. هر چه رفت و آمد بیشتر شود احتمال حضور آبزیان برای تخم گذاری در این کانال و خلیج گرگان کم تر می شود.

دیگر اثرات مخرب زیست محیطی این طرح چیست؟ 
تغییر سیمای طبیعی مناطق حفاظت شده می تواند بر مسیر مهاجرت پرندگان اثر گذار باشد، حتی اگر این سازه ها یک طبقه باشد، کافی است این سازه ها همرنگ با طبیعت منطقه نباشد پرندگان با مشاهده این تفاوت رنگ فراری می شوند.
 
 
این طرح با وجود تمام این ضرر های زیست محیطی و نیز ضرر اقتصادی به مردم منطقه می تواند سرمایه گذار را در طرح خود موفق کند؟
خیر. سرمایه گذار نیز با شکست مواجه می شود. پایداری جغرافیایی در شرق شبه جزیره آشوراده وجود ندارد زیرا اختلاف سطح این منطقه با در یا بسیار کم است و پیشروی آب به راحتی بخش هایی از جزیره را به زیر آب می برد. اتفاقی که در طول سال های 68 تا 71 شاهد این بودیم که بخش های شرقی جزیره آشوراده که مسکونی نیز بود، به زیر آب رفت و خالی از سکنه شد.بنابراین هر گونه سرمایه گذاری گردشگری در آشوراده به شکلی که اکنون مطرح شده است امری غیر منطقی و ضرر رسان است. 
از سوی دیگر بنده اگر بجای سرمایه گذار باشم هرگز در منطقه ای که پایداری جغرافیایی ندارد سرمایه گذاری نمی کنم.

به عبارتی در این منطقه زیرساخت های لازم برای ارائه خدماتی کانند فاضلاب و ... وجود ندارد؟
در این منطقه زیرساخت های لازم برای خدمات شهری همانند فاضلاب، آب، برق، گاز و غیره وجود ندارد. ایجاد این زیرساخت ها هزینه گزافی را در بر دارد. زیرا تنها راه انتقال مصالح برای ساخت و ساز در آشوراده، دریا و از طریق قایق ها است این در حالی است که در صورت انتقال مصالح با استفاده از قایق هزینه سازه ها چندین برابر می شود و ساخت و ساز در این منطقه دیگر توجیه اقتصادی ندارد. همچنین به راحتی با یک طوفانی شدن هوا ارتباط جزیره با ساحل قطع می شود و بر بازار منطق اثر منفی می گذارد.

 
اما تمام دنیا از مواهب طبیعی خود در توسعه گردشگری سود می جویند. چرا ایران دست به چنین اقدامی نزند؟
آنچه که مسلم است نباید در مناطق حفاظ شده را بست بلکه باید با برنامه ریزی درست و محوریت جامه بومی منطقه، زیرساخت ها را برای اکوتوریسم فراهم کرد این در حالی است که توسعه این نوع از گردشگری به هیچ زیرساختی نیاز ندارد و تنها باید به توسعه دانش بومی پرداخت. زیرا که به طور مثال شخصی که برای پرنده نگری و طبیعت گردی به یک منطقه حفاظ شده پا می گذارد جز رد پا هیچ چیز دیگری نباید از خود به جای بگذارد.

توسعه گردشگری، توسعه دانش بومی است بدین معنی که اگر شما می خواهید طبیعت گردی را در آشوراده رونق بخشید باید به بومیان آموزش دهید تا گردشگران بی هدف را راهنمایی کند زیرا در حال حاضر گردشگر در این منطقه حضور دارد. در حال حاضر افرادی که همراه با تورهای پرنده نگری به آشوراده می آیند، حتی اندکی از راهنمای تور خود فاصله نمی گیرند و راهنمای تور اطلاعات و تجهیزات لام را در اختیار آن شخص قرار می دهد. در این حالت منطقه هنگام حضور گردشگر  تحت کنترل یک فرد آموزش دیده است و گردشگر نیز نسبت به طبیعت علاقه مند تر می شود و به سمت اکوتوریسم حرکت می کند. این در حالی است که اگر گردشگر را به حال خود در منطقه رها کنید تصور می کند که این منطقه جزیره ای متروکه است و نیاز به رعایت ضوابط و قواعد خاصی نیست.
 
     
در اینجا یک سئوال مطرح می شود، اینکه چرا دو سازمان مهم در کشور خود را درگیر تحقق طرحی کرده اند که به عقیده تمام فعالان محیط زیست نابودی ذخیره گاه ژنتیک حیات وحش کشور را در پی دارد؟
به صورت واضح و روشن به شما بگویم مطرح کردن بحث آشوراده به هیج عنوان جهت رونق بخشی به اکوتوریسم و گردشگری مطرح نشده است سازمان محیط زیست در میانه یک دعوای حقوقی برای تصرف 380 هکتار از اراضی آشوراده قرار دارد و سرمایه گذاری بهانه ای است  برای این که سرمایه گذار ملک را تصاحب کند. این در حالی است که سرمایه گذار آشوراده هیچ توجهی به مسائل زیست محیطی منطقه ندارد و به طور علنی اعلام کرده است که این منطقه بجز شغال هیچ ذخیره خاص حیات وحشی ندارد. البته شاید سازمان های میراث فرهنگی و محیط زیست هم در مقابل کار انجام شده و اظهارات سفر رئیس جمهور به استان گلستان قرار گرفته باشند.

گفت‌وگو: لیلا موسوی نسب