: این روزها قضاوت های سطحی و داوری های بی اساس، به کاری روزمره و تا حدی سرگرمی در زندگی ما تبدیل شده است در صورتی که اگر نیک بنگریم این قضاوتهای عجولانه یک معضل فرهنگی است.

به گزارش /سیدعلیرضا بهشتی جلوی خانه پر از جمعیت شده بود. بعضی از همسایه ها که مطلع نشده بودند از طریق همسایه های دیگر اطلاع پیدا کرده بودند و بر ازدحام جمعیت افزوده بودند. چند مغازه هم در انتهای کوچه با دیدن جمعیت و شناختن هم محله ای ها مغازه را تعطیل کردند . آن قدر جمعیت بود که نه می توانستی پلیس را ببینی و نه حمید را. فقط صدای آه و فغان مادر و لا اله الا الله پدر بود که موجب می شود کانون اصلی اتفاق را تشخیص دهی ! مادر با ناله ای که دلسوختگی و دلشکستگی را به یاد می آورد و پدر با صدایی که غبار زمان و خستگی از بیداد زمانه در آن پیدا بود، التماس می کردند:"جناب سروان تورا به خدا. حمید بی گناهه. بچه من تا الان آزارش به کسی نرسیده " بعد رو به جمعیت می کرد و با صدایی محزون تر از قبل می گفت:" درسته؟ شما همتون می دونید. حمید پسر سربه راهیه".

افسر آگاهی هم مدام حکم قضایی را نشان می داد و با آرامش و می گفت: "هنوز هیچ چیزی معلوم نیست. ولی پسر شما باید با ما بیاد. تا پرونده مراحل قانونی اش را طی کنه." اما صحبت های همسایه ها حاکی از آن بود که گویا جرمی نابخشودنی اتفاق افتاد و هر کسی که از کوچه گذر می کرد و می پرسید "چی شده؟سابقه داره؟" اهالی محله جواب هایی می دادند که ظاهرا متفاوت بود ولی یک معنی را در ذهن متبادر می کرد.یکی می گفت:"آره . قطعا". دیگری با تاسف سری تکان می داد و می گفت:" بیچاره خانواده اش این جوونا اصلا فکر خانواده ها و پدر و مادر پیرشون نیستند". ناگهان صدایی که صلابت و اطمینان در آن موج می زد و بیشتر شبیه به صدای قاضی در زمان دادن حکم قطعی یک مجرم شبیه بود، گفت:" حداقل 20 سال براش می برن؛شک نکنید؛ شوخی که نیست. کلاهبرداره دیگه اصلا از قیافش مشخصه؛ ببرش جناب سروان، ببرش"...

کاری سخت به نام قضاوت
قضاوت معمولا یکی از سخت ترین کارها و پر مسئولیت ترین مشاغل است. این پاسخی است که شاید اگر از هرکدام از ما بپرسند بی هیچ تامل و تعللی بر بدیهی بودن آن تاکید می کنیم. اما وقتی نیم نگاهی به جامعه و تعاملات ارتباطات مردم داشته باشیم، نتیجه ای عکس را خواهیم دید.
قضاوت در فرهنگ روزمره ما و زندگی شهری به ساده ترین کار تبدیل شده است. این موضوع فقط در حوزه فردی و نسبت به انسان ها نیست، بلکه راجع به تحولات اجتماعی و سیاسی داخلی و حتی خارجی نیز اظهار نظر بدون پیش زمینه مطالعات و آشنایی با سابقه و پیشینه یک ناهنجاری عادی و روزمره است که دیگر قبح آن در جامعه ما ریخته شده است و قضاوت نکردن سریع نشان از بی تفاوتی، بی اطلاعاتی، بی سوادی، بیهوده بودن و...دارد!

داوری یا پیش داوری؟!
"دکتر فریده براتی سده" روانشناس ، مدرس دانشگاه و معاون پیشگیری سازمان بهزیستی کشور، درباره ریشه قضاوتهای عجولانه در جامعه می گوید:« افراد در حالت‌های مختلف رفتارها و احساسات متفاوتی از خود بروز می‌دهند و برای این رفتار خود دلایل خاصی دارند اما قضاوت‌های عجولانه و بی‌مورد زمانی اتفاق می‌افتد که افراد از هم شناختی ندارند. گاهی نیز این نوع قضاوت به دلیل نا آگاهی از وضعیت و شرایط طرف مقابل است. به طور کلی قضاوت‌های عجولانه و بی‌مورد بر روابط سالم و تعامل‌ روزمره‌ انسان ها تاثیر منفی می‌گذارد.»

یک آسیب شناسی فردی
این مدرس دانشگاه تاکید می کند :«قضاوت و پیش داوری یک آسیب شناسی و ناهنجاری فردی است که ریشه هایش می تواند به شرایط اجتماعی، تربیت خانوادگی و حتی شرایط آموزشی بستگی داشته باشد به عنوان مثال دیدگاه بیشتر مردم در مورد برادران افغانی صحیح نیست و تصور می کنند آنها گروهی از خارجیانی هستند که با حضور در کشورما باعث افزایش بیکاری شده وهرنوع جرم و بزه مانند قاچاق و ...را به آنها نسبت می دهند. در این موارد اولین سوالی که باید در ذهن ها به وجود آید این است که :اگر ما هم به خارج از کشور برویم آیا درباره ما هم اینگونه قضاوت خواهند کرد ؟»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه از قضاوت درروانشناسی با عنوان پیش داوری یاد می شود، می گوید:«پیش داوری به این معنی است که ما درباره یک فرد یا یک گروه نگرش و یا استنباط خاصی داریم و سعی می کنیم این نگرش را بدون اینکه در مورد زندگی و نوع تفکر و پیشینه آن فرد یا گروه اطلاعات کافی داشته باشیم ، به کار بگیریم.»

ذهنیت منفی و قضاوت های ناعادلانه
«معمولا قضاوت و پیش داوری ها دو بخش دارد بخش اول باور و اعتقادی است که شخص در مورد فرد یا گروهی پیدا می کند و بخش دوم عاطفه و هیجاناتی است که نسبت به فرد یا گروه نشان داده می شود و این رفتار ممکن است به نفرت و یا حتی توهین تبدیل شود.»براتی با بیان این مطلب می گوید:«در روانشناسی موضوعی به نام "خطای بنیادی اِسناد" وجود دارد که می گوید ما ویژگی های بد و منفی را به شخصیت افراد نسبت می دهیم و در باره آنها قضاوت می کنیم اما اگر از خودمان بپرسند، ویژگی ها و خصوصیات منفی خود را به جامعه نسبت می دهیم و مقصر را عوامل بیرونی می دانیم.»وی ادامه می دهد:« آدم ها گاهی حدس هایی می زنند و حکم کردن بر اساس این حدسیات به تدریج به عادت تبدیل می شود.معمولا عادت های ما از قضاوت های ساده شروع می شود و اگر مراقب نباشیم ، این حکم دادن در باره مسائل مهم ما را دچار مشکل می کند.»

ضرورت های آموزشی
براتی حوزه آموزش را درکمرنگ تر کردن این ناهنجاری فردی موثرعنوان می کند و می گوید:«در کنار هم قرار گرفتن اشخاص در کنار افرادی که نسبت به آنها نگرشی منفی وجود دارد به از بین رفتن این ناهنجاری فردی کمک می کند .»او یکی دیگر از راه های اصلاح این هنجار را کنکاش و بررسی های دقیق رفتاری طرف مقابل می داند و می گوید:« یکی ازراه هایی که می توان این ناهنجاری را از بین برد این است که در رفتار و کنش طرف مقابل دقت کنیم و رفتارهای گروهی را به فرد نسبت ندهیم. به عنوان مثال اگردید یم یک نفر از یک گروه و قوم و طایفه ای فرد خوب، تحصیلکرده ، خیر و نیکوکار است و یا در شغلش آدم موفقی است، او را به دلایل تصویری که از گروه یا قومی در ذهن ها نقش بسته است مقایسه نکنیم و به دلیل تصورات بدی که درباره یک گروه ،قوم و... به اشتباه، در ذهن ها نقش بسته است، درباره افراد قضاوت نکنیم.»

خطایی که دیگر قبحی ندارد
این موضوع باعث شده است تا سطحی نگری ، بدبینی و فردگرایی در جامعه ما رشد کند. این ها کمترین پیامدهای گسترش و فراگیر شدن قضاوت های بی پایه و سریع است.بی گمان اگر قضاوت ساده بود، یک قاضی سال های زیادی را صرف مطالعه و بررسی یک موضوع که شاید برای بسیاری از افراد بدیهی به نظر برسد، نمی کرد. بیشترین تاکید برای این تحقیق و تفحص طولانی مدت برای این است که از دادن حکم و مطمئن شدن نسبت به گناهکار ومقصر اطمینان حاصل کند و پیش خدا و خلق خدا شرمنده نشود. نکته ای که متاسفانه در جامعه ما کمتر به آن توجه می شود. شاید اولین گام برای ریشه کن شدن این ناهنجاری اجتماعی بازبینی رفتار و عملکرد خود ما نسبت به دیگران و از سوی دیگر توجه به حوزه خصوصی و حریم افراد باشد. موضوعی که بیش از همه چیز به اراده و خواست ما بستگی دارد.