: با گشتی در آمار تخلف های راهنمایی رانندگی و مبلغ جریمه هایی که برای آن اعمال می شود می توان به این نتیجه رسید که اعمال چنین مجازات هایی نتوانسته است مردم را متقاعد کند تا به رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی بپردازند. این در حالی است که در برخی موارد سخن از اشتباه دوربین ها در ثبت تخلف یا حتی غرض ورزی ماموران توسط مردم می شود. مواردی که باید صحت و سقم آنها را از افرادی جویا شد که سال هاست در این حوزه فعالیت می کنند و تجربیات زیادی دارند. سرهنگ علی رضا اسماعیلی، رئیس سابق پلیس راهور کشور یکی از این کارشناسان است که در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی میزان به این ابهامات و پرسش ها پاسخ می دهد.
* چرا با وجود بالا بودن نرخ جریمه های راهنمایی و رانندگی در کشور همچنان شاهد هستیم برخی از رانندگان به تخلفات خود ادامه می دهند و این ابزارهای قانونی را نادیده می گیرند؟
به این دلیل که بر خلاف تصور همگان این جریمه ها تنها یک شوک اولیه است که منجر به کاهش تخلف در طولانی مدت نمی شود زیرا با گذشت زمان اثر خود را از دست می دهد.
سالیان سال قیمت جریمه ها تا حدود زیادی ثابت بود، اما اکنون شاهد افزایش پلکانی جریمه ها هستیم. با این وجود افزایش ها تنها در روزهای اول تاثیر گذار بوده و پس از مدتی افراد به آن عادت می کند. نتیجه این شیوه اعمال قانون این می شود که رفتارهای پر خطر در افراد تغییری نمی کند زیرا جریمه تنها یکی از ابزارها است.
* با این اوصاف چگونه می توان شرایطی ایجاد کرد که پیش از اقدام به جریمه، تخلف ها کاهش یابد؟
زمانی که می خواهیم جریمه های ترافیکی را افزایش دهیم، باید تسهیلات ترافیکی نیز ارتقاء یابد. هنگامی که جاده ها را تعریض نمی کنیم، وسیله نقلیه سواری فضای این را ندارد که در نقطه مجاز سبقت بگیرد در نتیجه راننده آزار می بیند و به اصطلاح میل به تخلف هم در او افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی شخص هم آگاه است و هم به مقررات اشراف دارد. اما شرایط به نحوی او را ایجاب می کند که به تخلف دست بزند.
* پس توقف خودروها در محدوده توقف ممنوع هم می تواند مصداقی برای این صحبت شما باشد؟
بله، مثالی دیگری که در تهران می بینیم خودروهایی هستند که به شکل دوبله زیر تابلو توقف ممنوع می ایستند. آیا این به این معنی است که پایتخت این تعداد افراد قانون گریز دارد؟ خیر. معنای چنین رفتاری این است که تهران با کمبود پارکینگ مواجه بوده و تا زمانی که وسائل حمل و نقل عمومی توسعه نیابد نمی توان از مردم انتظار داشت که از وسیله شخصی خود استفاده نکنند.
بنابراین باید همزمان با این که به مردم می گوییم چه کارهایی را نباید انجام دهند باید به آنها نیز بگوییم که چه رفتاری باید داشته باشند. بدین منظور باید تسهیلات ترافیکی را افزایش داد، در غیر این صورت حقوق شهروندی زیر سئوال می رود زیرا با ادامه این وضعیت مردم باید هر ماه پولی را تحت عنوان جریمه به خزانه دولت واریز کنند.
* از دید شما بهترین ابزاری که می توان با اعمال آن جریمه های تخلف راهنمایی رانندگی را اثر بخش کرد، چیست؟
پس از تهیه تسهیلات ترافیکی باید شهروندان را به سمتی سوق داد تا تخلف راهنمایی رانندگی را با محرومیت اجتماعی یکسان بدانند نه این که تنها با پرداخت مبلغ جریمه تصور کنند می توانند دوباره قوانین را زیر پا بگذارند. در دنیا به موازات افزایش جریمه های نقدی، سایر مجازات های اجتماعی نیز افزایش می یابد. متاسفانه در ایران تنها امتیازهای منفی در خصوص مسائل راهنمایی و رانندگی آن هم در قالب نقدی اعمال می شود. این در حالی است که در برخی کشورها به طور نمونه اگر شخصی بخواهد کاندید شورای شهر شود به موازات استعلام سایر سوابق، در مورد تخلفات راهنمایی رانندگی و پایبندی به قوانین و مقررات نیز استعلام می شود.
بدون شک ترسی که به واسطه مجازات منع کاندیداتوری مجلس یا شورای شهر در فرد ایجاد می شود به مراتب بیشتر از جریمه های راهنمایی رانندگی است، به گونه ای که افراد از پلیس می خواهند جریمه برای آنها نوشته شود اما در سوابق آنها تاثیر منفی داده نشود, زیرا از نظر اجتماعی دچار مشکل می شوند.
* گاهی مسئله بازدارندگی جریمه ها نیست بلکه افراد نسبت به اصل و اساس جریمه ای که به در خانه آنها ارسال،حتی توسط پلیس نوشته می شود، شک دارند. آیا امکان خطا در جریمه های راهنمایی رانندگی وجود دارد؟
جریمه هایی که اعمال می شود اگر توسط دوربین ثبت شود به صحت آن می توان اطمینان داشت، اما اگر خودرو توسط افراد جریمه شود، از آنجا که دست انسان در کار است اینامکان وجود دارد که خطایی رخ دهد. زمانی که یک خودرو به سرعت از چراغ قرمز عبور می کند و پلاک آن کثیف است یا این که مامور اخذ جریمه خسته است، ممکناست مشکلاتی ایجاد شود. از سوی دیگر در میان ماموران نیز افرادی وجود دارند که ممکن است غرض ورزی داشته باشند. این را انکار نمی کنیم اما درصد این نوع جریمه ها بسیار کم است. هر چند که به این موارد اندک نیز باید رسیدگی شود تا حقی از مردم ضایع نشود.
اما در برخی موارد قصد غرض ورزی وجود ندارد، ممکن است ماموران راهنمایی رانندگی همانند هر انسان دیگر که با تعداد زیاد مراجعه کننده روبرو هستند، خسته شوند، این خستگی منجر به خطا شود. علاوه براین مشکلات اقتصادی و دلایل شخصی نیز می تواند از جمله دلایل تخلف ماموران راهنمایی رانندگی باشد.
برای حل این مشکلات باید در ارائه آموزش های ضمن خدمت، کاهش ساعات کارو تامین معیشت به این ماموران توجه شود. بدین صورت به شرایط ثبات می رسند و تخلف کاهش می یابد.
* اما در برخی موارد دیده شده است که قبض جریمه در محور ترافیکی برای فرد صادر شده است که آن شخص ادعا می کند به هیچ عنوان در آن محور حضور نداشته است.دلیل این امر چیست؟
این تخلف به دو صورت است، گاهی پلاک به اشتباه ثبت، گاهی نیز سرعت به اشتباه ثبت می شود، این دو موضوع متفاوت است. ممکن است سرعت یک خودرو درست تشخیص داده شود، اما شماره پلاک به اشتباه نوشته شود در این حالت جریمه یادداشت می شود. اما دلیل اعمال آن را باید از پلیس پرسید. اما زمانی است که پلاک اشتباه تشخیص داده می شود زیرا رایانه باید مفهوم تصویری را که از شماره ارائه می شود دریافت کند در این حالت ممکن است عدد دو و سه را به دلیل تشابه اشتباه بگیرد.
در همه جای دنیا پلیس پس از چک کردن پلاک ماشین با بانک اطلاعات و امضا قبض آن را به در منازل می فرستند. اگر همراه با قبض جریمه عکس بیاید خود فرد هم می تواند در مورد درست و نادرست بودن آن قضاوت کند اما به هیج وجه بدون امضاء پلیس نباید برگ جریمه به در منازل برود.
* آیا اگر مردم نسبت به قبض جریمه های راهنمایی رانندگی معترض باشند می توانند آن را پیگیری کنند؟
بله. بخشی از رسیدگی به این دست شکایات را بخش ارجائیات پلیس انجام می دهد. بخش دیگر نیز به شورای حل اختلاف ارجاع داده می شود که در صورت ارائه مستندات با حکم قاضی جریمه حذف می شود.
* با این وجود چرا بیشتر افراد برای رسیدگی به جریمه هایی که نسبت به آنها معترض هستند، مراجعه نمی کنند؟
متاسفانه مردم نسبت به حقوق شهروندی خود چندان آگاهی ندارند. هر چه که آنها اطلاعات بیشتری داشته باشند و با زحمت کمتری بتوانند به حق و حقوق خود برسند طبیعی است که میزان مراجعه آنها بیشتر می شود.
اما برخی به دلایل مختلف ممکن است از مراجعه برای پیگیری جریمه هایی که برای آنها ارسال می شود و نسبت به آن معترض هستند اقدام نکنند. این دلایل می تواند شامل هزینه و زمانی باشد که برای پیگیری صورت می گیرد به ویژه در شهر هایی همانند تهران، با این وجود برخی تصور می کنند که پیگیری فایده ای ندارد در نتیجه برای اعتراض مراجعه نمی کنند.
* از این موارد که بگذریم، اعمال قانون از طریق سیستم های ثبت سرعت در ایران و خارج از کشور چه تفاوتی های با یکدیگر دارد؟
سیستم ثبت تخلف توسط دوربین های مدار بسته در ایران و خارج از کشور همانند هم است زیرا هر دو بر اساس سیستم شماره گذاری عکس می گیرند. با این تفاوت که در بیشترنقاط دنیا این جریمه ها پس از ثبت تا سه روز به در خانه ها می رسد، اما در ایران به دلیل تعویض مکرر نشانی محل سکونت رانندگان و مالکان خودرو تعدادی از این جرائم باز می گردد.
از سوی دیگر بسیاری از افراد در ایران خودرو را می خرند به دلیل آشنا بودن با فروشنده به وی اعتماد می کنند و وسیله نقلیه خریداری شده را به نام نمی زنند تا هزینه نقل و انتقال سند پرداخت نشود.این در حالی است که در تمام آن مدت تخلف هایی که آن فرد انجام می دهد به نام مالک قبلی ثبت می شود.
گفتوگو: لیلا موسوی نسب