به گزارش گروه فرهنگی ،
«انتظار عامیانه» عنوان اولین فصل کتاب «انتظار عامیانه، انتظار عالمانه،
انتظار عارفانه» است که حجتالاسلام و المسلمین کاظم صدیقی از آن با عبارت
«جامعترین کتابی که تاکنون در موضوع انتظار دیدهام» یاد کرد و حسن عباسی
آن را یک عقبه تفکر استراتژیک برای موضوع انتظار و تلاشی حکمی، فلسفی و
کلامی در موضوع انتظار دانست.
حجتالاسلام و المسلمین علیرضا پناهیان در فصل اول این کتاب به معرفی و بررسی انواع انتظار عامیانه و آثار سوء آن پرداخته است و سپس فواید و برکاتی که با کنار گذاشتن نگاه عامیانه پدیدار میشود را برشمرده است. با توجه به تأکید چند سال قبل رهبر معظم انقلاب بر «اهمیت کار عالمانه و پرهیز از کار عامیانه در موضوع انتظار» بخشی از فصل اول این کتاب با عنوان «پرهیز از انواع انتظارهای عامیانه» منتشر میشود.
نگاه عامیانه چیست؟
تلقیهای عامیانه، ممکن است درباره هر چیزی پدید بیاید. هماکنون نیز بسیاری از موضوعات و مسائل علمی در رشتههای مختلف، در افکار مردم گرفتار تلقیهای عامیانهاند. در این میان، موضوعات معنوی که از پیچیدگی و پنهانیهای خاصی برخوردارند، بیش از هر موضوعی در معرض برداشتهای عامیانه قرار دارند.
نگاه عامیانه که در همه جوامع و فرهنگها جریان دارد، به عوام اختصاص ندارد. گاهی از اوقات تحصیلکردهها و خواص جامعه نیز دچار عوامزدگی میشوند؛ خصوصاً وقتی در موضوعاتی وارد میشوند که اطلاعات و تحصیلات علمی آنها با موضوع مورد نظر تناسبی نداشته باشد، در حالی که اندیشمندان و تحصیلکردهها علیالقاعده باید از عوامزدگی مصون باشند. به همین دلیل وقتی یک اهل علم دچار عوامزدگی میشود، گروه بیشتری از مردم را به دنبال خود میکشاند؛ و بیش از عوام میتواند نگاه عامیانه را ترویج دهد.
1. پیچیدگی نگاه عمیق
ترویج یک نگاه عامیانه، میتواند عوامل متعددی داشته باشد. یکی از عوامل طبیعی آن قابل پذیرشتر بودن نگاه سطحی نسبت به یک نگاه ژرف و عمیق است که از پیچیدگیهای خاصی برخوردار بوده و درک آن برای عوام دشوار میباشد.
2. تمایل هوای نفس به نگاه سطحی
یکی دیگر از عوامل ترویج نگاه سطحی و غلط آن است که معمولاً چنین دیدگاههایی با اهواء نفسانی بیشتر تطبیق دارند؛ و هوای نفس، به صورت پنهان یا پیدا اندیشه انسان را به همراهی و حتی دفاع از سخن غلط وادار میکند.
3. دامن زدن توسط سودجویان
البته همیشه کسانی هم پیدا میشوند که از شیوع برخی از نگاههای عامیانه در میان مردم سود میبرند و طبیعتاً به آن دامن میزنند؛ چرا که بهترین راه به بردگی کشیدن انسانها تخریب آگاهیهای آنها و انحراف آدمها از حقایق است؛ که این هدف بیشتر در تحریف حقایق از طریق رواج یک نگاه عامیانه رخ میدهد. زیرا بهترین راه غفلت از حقایق مهم عالم، که از توجه به آنها اجتنابی نیست، غرق شدن در نگاه عامیانه و در نتیجه نگرش باطل داشتن به حقایق است.
اگرچه در میان همین نگاههای عامیانه، آگاهیهای درست بسیاری نیز وجود دارد که هر کدام به گوشهای از حقایق اشاره میکند، اما مشکل اینجاست که اگر انسان گوشههایی از حرفهای درست را بگیرد، ولی تحلیل دقیق و تصور کاملی از کلیت آنها نداشته باشد، در معرض برداشت غلط و عوامزدگی قرار خواهد گرفت.
آثار سوء نگاه عامیانه
این عوامزدگی آثار سوئی به همراه دارد. یکی از آثار سوء آن، فراهم شدن زمینه تحریف و انحراف است. یکی دیگر از آثار سوء آن این است که حتی اگر این عوامزدگی موجب تحریف و انحراف هم نشود، لااقل موجب بیزار شدن کسانی خواهد شد که با دقت و موشکافی برخورد کرده و ضعفهای نگاه عامیانه را بهسرعت درمییابند. علاوه بر آن، نجاتبخش نبودن و بیثمر شدن اندیشههای حیاتبخش، در اثر پدید آمدن و گسترش یک تلقی عامیانه، ضرری غیر قابل اغماض است.